De energietransitie gaat niet alleen over technologie, windmolens en elektriciteitsnetten. Volgens schrijver en journalist Floor Milikowski draait de transitie vooral om mensen. Over hoe we samenleven, omgaan met onze omgeving en leren om anders naar vooruitgang te kijken. Tijdens New Energy Forum neemt zij bezoekers mee in een verhaal over verandering, vertrouwen en de kracht van lokale gemeenschappen.

Een fundamentele verandering

Volgens Milikowski bevinden we ons midden in een historische omslag. “We ontdekken eigenlijk voor het eerst echt dat de mens onderdeel is van de natuur,” vertelt ze.

“Nu realiseren we ons dat we niet eindeloos grondstoffen kunnen blijven gebruiken en de aarde kunnen blijven leegtrekken. We moeten zorgvuldiger omgaan met onze omgeving.”

Die omslag is volgens haar veel groter dan alleen een technologische verandering. Het vraagt ook iets van onze manier van denken en leven. En dat is niet altijd makkelijk. “Veel mensen hebben jarenlang gedaan wat normaal was. En ineens blijkt dat die manier van leven niet meer houdbaar is. Dat zorgt voor onzekerheid en weerstand.”

Van pionieren naar opschalen

Toch ziet Milikowski veel redenen voor optimisme. Volgens haar is Nederland de afgelopen jaren al enorm veranderd. Vooral dankzij pioniers: bewonersinitiatieven, gemeenten, energiecoöperaties en ondernemers die experimenteerden met nieuwe manieren van energie opwekken en organiseren.

“Daardoor weten we nu veel beter wat werkt en waar de knelpunten zitten,” legt Milikowski uit. “Netcongestie bijvoorbeeld laat zien dat de energietransitie niet alleen draait om duurzame opwekking, maar ook om infrastructuur, opslag en eigenaarschap.”

De volgende stap ligt volgens haar vooral op financieel en organisatorisch vlak. Hoe zorgen we ervoor dat duurzame keuzes voor iedereen haalbaar en aantrekkelijk worden? “Dat is nu de grote uitdaging.”

De kracht van lokale gemeenschappen

Een belangrijk deel van de oplossing ziet Milikowski op lokaal niveau. Ze noemt verschillende voorbeelden van dorpen en gemeenten waar bewoners samen energiecoöperaties oprichtten en zelf eigenaar werden van duurzame projecten.

“Mensen willen vaak best veranderen,” geeft Milikowski aan. “Maar ze zijn bang voor wat ze verliezen, of bang dat ze er zelf slechter van worden.”

Juist daarom zijn vertrouwen en betrokkenheid zo belangrijk. Volgens Milikowski werkt verandering beter wanneer mensen zelf kunnen meepraten, meedoen en meeprofiteren. “Wanneer een gemeenschap voelt dat iets ook echt in hun eigen belang is, dan kan het ineens heel snel gaan.”

Wie betaalt de transitie?

Tegelijkertijd erkent ze dat de energietransitie spanningen met zich meebrengt. Vooral de vraag wie de kosten draagt, blijft ingewikkeld. Dat ziet ze bijvoorbeeld terug in de landbouwsector.

“We hebben als samenleving bewust gekozen voor een systeem van intensieve landbouw en goedkope producten,” vertelt Milikowski. “Als we willen dat boeren verduurzamen, moeten we daar ook gezamenlijk verantwoordelijkheid voor nemen.”

Volgens haar willen veel boeren juist wél veranderen, maar ontbreekt het vaak aan financiële ruimte en duidelijk beleid. Daarom pleit zij voor langetermijnkeuzes vanuit de overheid. “Veel projecten stranden nu nét voordat ze echt succesvol kunnen worden.”

Nederland als ‘polderland’

Wat Milikowski hoop geeft, is de Nederlandse manier van samenwerken. “We hebben hier een sterke poldercultuur,” zegt ze. “We praten met elkaar. Bewoners, bedrijven, overheden en organisaties zoeken samen naar oplossingen.”

Hoewel dat proces soms langzaam verloopt, ziet ze daar juist kracht in. “Als de neuzen eenmaal dezelfde kant op staan, ontstaat er ook echt draagvlak.”

Daarom vindt Milikowski bijeenkomsten zoals New Energy Forum zo belangrijk. “Iedereen worstelt met dezelfde vragen. Juist het samenkomen, kennis delen en gesprekken voeren maakt verschil.”

Begin met dromen

Volgens Milikowski mogen gesprekken over de energietransitie vaker beginnen bij gezamenlijke ambities, in plaats van spreadsheets en rendementen.

“De eerste vraag zou moeten zijn: wat willen we samen creëren?” zegt ze. “Pas daarna moet het gaan over geld, targets en organisatie.”

Milikowski gelooft dat juist die gezamenlijke verbeelding beweging kan creëren. “Als je begint vanuit maatschappelijke waarde en gedeelde dromen, ontstaat er een heel ander gesprek.”

Een positief verhaal

Wat Milikowski bezoekers van New Energy Forum vooral wil meegeven, is hoop. “We zijn al veel verder dan we soms denken,” zegt ze. “Overal in Nederland zijn inspirerende voorbeelden van mensen die laten zien dat het anders kan.”

Volgens haar is het belangrijk om naast de urgentie óók het positieve verhaal te blijven vertellen. “Kijk naar onze steden. Veel plekken zijn de afgelopen decennia al enorm vergroend en verbeterd. Verandering is mogelijk.”

En juist daarin zit volgens Milikowski de kracht van de energietransitie: niet alleen het oplossen van problemen, maar samen bouwen aan een mooiere, duurzamere samenleving.